Bossa nova speel je met je duim op de basnoten en je vingers op een licht verschoven akkoordritme. Begin met dat rechterhandpatroon op één akkoord, leer daarna een paar maj7-, m7- en 7-grepen en oefen ze in een korte akkoordreeks. Een gitaar met nylonsnaren geeft de zachte, warme klank die bij de stijl hoort.
Kort samengevat:
- Het ritme zit in je rechterhand: de duim speelt een rustige baslijn, de vingers spelen het akkoord op verschoven plekken (het 3-3-4-3-3-patroon).
- Oefen het patroon eerst op één akkoord en langzaam, rond 60 tot 70 bpm, voordat je akkoorden gaat wisselen.
- De typische klank komt van septiemakkoorden: maj7, m7 en 7, later aangevuld met kleurtonen zoals 9 en 13.
- Speel met duim en vingers, zonder plectrum, bij voorkeur op een gitaar met nylonsnaren.
- Bekende nummers om naartoe te werken zijn "The Girl from Ipanema", "Corcovado" en "Desafinado" van Antônio Carlos Jobim.
Wat maakt bossa nova herkenbaar?
Bossa nova ontstond eind jaren vijftig in Brazilië, als een ingetogen mengvorm van samba en jazz. Waar samba draait om veel slagwerk, is bossa nova intiem: zachte zang, een gitaar en ruimte.
Twee namen horen er altijd bij. Antônio Carlos Jobim schreef veel van de bekendste nummers, waaronder "The Girl from Ipanema" (met tekst van Vinicius de Moraes), "Corcovado" en "Desafinado" (samen met Newton Mendonça). João Gilberto ontwikkelde de typische gitaarbegeleiding: een duim die de bas speelt en vingers die het akkoord als een soort zachte percussie tussen de tellen leggen.
Waarom is bossa nova zo leerzaam voor gitaristen?
- Het dwingt je tot een ontspannen, gecontroleerde aanslag in plaats van kracht.
- Je leert septiemakkoorden en jazzachtige kleuren die je ook in pop en soul tegenkomt.
- Het verschoven ritme traint je timing en de onafhankelijkheid van duim en vingers.
Het bossa nova-ritme in je rechterhand
Het hart van bossa nova zit in de rechterhand, die twee dingen tegelijk doet. Voor de vingers gebruiken we de gangbare afkortingen: p = duim, i = wijsvinger, m = middelvinger, a = ringvinger.
- De duim (p) speelt de basnoot op tel 1 en 3. Begin met alleen de grondtoon; later kun je op tel 3 de kwint nemen.
- De vingers (i-m-a) tokkelen tegelijk de drie hoogste snaren van het akkoord, op een patroon van twee maten.
Dat vingerpatroon telt in achtsten "3-3-4-3-3": na de eerste aanslag wacht je drie achtsten, dan weer drie, dan vier, dan drie en dan drie, en dan begint het opnieuw. Uitgeschreven over twee maten:
| Telling | 1 | en | 2 | en | 3 | en | 4 | en | 1 | en | 2 | en | 3 | en | 4 | en |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Duim (p) | X | X | X | X | ||||||||||||
| Vingers (i-m-a) | X | X | X | X | X |
De vingers spelen dus op tel 1, de "en" van 2 en tel 4 van de eerste maat, en op tel 2 en de "en" van 3 van de tweede maat. Zo bouw je het op:
- Tel eerst zonder gitaar. Tik met je voet op 1 en 3 en klap het vingerpatroon erbij, hardop tellend.
- Speel alleen de duim op één akkoord, bijvoorbeeld Am7, met een metronoom op 60 tot 70 bpm.
- Speel alleen het vingerpatroon op de hoge snaren, zonder duim.
- Combineer langzaam. Valt een vingeraanslag samen met de duim (op tel 1 van de eerste maat), dan speel je ze tegelijk.
- Wissel pas daarna van akkoord, steeds aan het begin van een tweemaatspatroon.
Speel zacht: de vingers nauwelijks harder dan de duim. Wil je het patroon losser leren voelen, lees dan ook ritmegevoel verbeteren op gitaar. Ben je nog nieuw met tokkelen, begin dan met de populairste tokkeltechnieken en ritmes.
Akkoorden die bossa nova zijn klank geven
De zwevende klank van bossa nova komt van septiemakkoorden: maj7, m7 en 7 (dominant), vaak met extra kleurtonen zoals 9 en 13. Hoe die akkoorden zijn opgebouwd, lees je in septiemakkoorden op gitaar.
Eerst: open grepen
Begin met open grepen die je al snel onder de vingers hebt (snaren van laag E naar hoog e, x = niet spelen):
- Cmaj7: x-3-2-0-0-0
- Am7: x-0-2-0-1-0
- Dm7: x-x-0-2-1-1
- G7: 3-2-0-0-0-1
- Fmaj7: x-x-3-2-1-0
Met Cmaj7, Am7, Dm7 en G7 heb je al een complete akkoordreeks: speel elk akkoord twee maten lang met het ritme hierboven.
Daarna: verschuifbare grepen
De klassieke bossa-nova-klank krijg je met grepen zonder losse snaren, met de grondtoon op de lage E- of A-snaar. Dan kan je duim de bas spelen en tokkelen je vingers de drie bovenste noten:
| Akkoord | Greep | Noten (laag naar hoog) |
|---|---|---|
| Dm7 | x-5-7-5-6-x | D, A, C, F |
| G7 | 3-x-3-4-3-x | G, F, B, D |
| G13 | 3-x-3-4-5-x | G, F, B, E |
| Cmaj7 | x-3-5-4-5-x | C, G, B, E |
| Am7 | 5-x-5-5-5-x | A, G, C, E |
Speel Dm7, G7 en Cmaj7 achter elkaar: dat is de II-V-I in C, de akkoordreeks die je in talloze bossa-nova- en jazznummers terugvindt. Vervang G7 later door G13 voor meer kleur; alleen de noot op de B-snaar schuift twee fretjes op (van D naar E). Op de x-snaren leg je een vinger licht tegen de snaar aan, zodat hij niet meeklinkt. Wil je verder met deze grepen, dan vind je meer in jazzakkoorden op gitaar.
Drie klassiekers om naartoe te werken
Alle drie zijn geschreven door Antônio Carlos Jobim en staan op het repertoire van bijna elke bossa-nova-gitarist. Zoek een akkoordenschema in een toonsoort die bij je stem past, en begin langzaam.
- "Corcovado": rustig van tempo, ideaal om je aanslag en dynamiek te verfijnen.
- "The Girl from Ipanema": het bekendste bossa-nova-nummer. Het eerste deel draait in de originele toonsoort F om Fmaj7 en G7, gevolgd door Gm7 en Ges7 (Gb7) terug naar Fmaj7. Het middenstuk gaat door verre toonsoorten en is een stuk pittiger, dus oefen dat apart.
- "Desafinado": veel akkoordwisselingen en een melodie die bewust "vals" lijkt (de titel betekent ongeveer "ontstemd"). Een goede uitdaging zodra de verschuifbare grepen vlot gaan.
Vereenvoudig in het begin gerust: speel een maj7 als het akkoordenschema een maj9 vraagt, of een gewone 7 waar een 13 staat. De functie van het akkoord blijft hetzelfde.
Een oefenplan van drie maanden
Tien tot vijftien minuten per dag werkt beter dan één lange sessie per week.
- Week 1 tot 4: het ritmepatroon op één akkoord, dan Am7 en Dm7 (open grepen), elk twee maten.
- Week 5 tot 8: de reeks Cmaj7, Am7, Dm7, G7 en daarna de verschuifbare II-V-I in C.
- Maand 3: G13 en andere kleurtonen toevoegen, en een eerste nummer langzaam van begin tot eind spelen.
Neem jezelf elke week op met je telefoon. Je hoort sneller dan je voelt of het ritme nog stijf klinkt.
Welke gitaar en welke klank?
Bossa nova speel je traditioneel op een klassieke gitaar met nylonsnaren, met duim en vingers en zonder plectrum. Spelers gebruiken vaak een combinatie van vingertoppen en een beetje nagel: de toppen voor warmte, de nagel voor wat helderheid.
- Nylonsnaren geven een zachte aanslag en minder scherpe boventonen dan stalen snaren.
- Speel je op een gitaar met stalen snaren, sla dan lichter aan en tokkel iets dichter bij de hals. Dat klinkt warmer.
- Zit vooral ontspannen. Een ontspannen rechterhand is belangrijker dan welke gitaar dan ook.
Fouten die het bossa nova-gevoel verpesten
- Te hard aanslaan. Bossa nova klinkt ontspannen; speel zachter dan je gewend bent.
- Een onrustige duim. De duim is de klok. Laat hem gelijk doorlopen, ook als de vingers op verschoven plekken spelen.
- Te vroeg akkoorden wisselen. Wissel aan het begin van het tweemaatspatroon, niet halverwege.
- Te snel willen. Bossa nova klinkt pas goed als het patroon vanzelf gaat. Liever langzaam en soepel dan snel en hoekig.
Verder oefenen met Gitaarles.nl
Bij Gitaarles.nl leren meer dan 62.000 gitaristen spelen met 600+ instructievideo's, van tokkelpatronen tot complete nummers. Probeer nu alle lessen 14 dagen voor €1: direct toegang tot de basislessen, tokkelcursus, workshops, nummers spelen en livestreams. Daarna €19,95 per maand, je zit nergens aan vast en je kunt op elk moment opzeggen.
Veelgestelde vragen
Hoe speel je het bossa nova-ritme op gitaar?
Je duim speelt de basnoot op tel 1 en 3, terwijl je wijs-, middel- en ringvinger de hoge snaren van het akkoord tokkelen op een verschoven patroon van twee maten: in achtsten geteld 3-3-4-3-3. In de eerste maat valt dat op tel 1, de "en" van 2 en tel 4, in de tweede maat op tel 2 en de "en" van 3. Oefen duim en vingers eerst los, op één akkoord.
Welke akkoorden heb je nodig voor bossa nova?
Vooral septiemakkoorden: maj7, m7 en 7, later met kleurtonen zoals 9 en 13. Begin met open grepen als Cmaj7 (x-3-2-0-0-0), Am7 (x-0-2-0-1-0), Dm7 en G7. Ga daarna naar verschuifbare grepen met de grondtoon op de lage E- of A-snaar, zoals Dm7 x-5-7-5-6-x, G7 3-x-3-4-3-x en Cmaj7 x-3-5-4-5-x: samen de II-V-I in C.
Kun je bossa nova spelen op een gitaar met stalen snaren?
Ja. De klank is wat helderder dan op een klassieke gitaar met nylonsnaren, maar het ritme en de akkoorden zijn precies hetzelfde. Speel met duim en vingers in plaats van een plectrum, sla lichter aan en tokkel iets dichter bij de hals voor een warmere toon. Wil je bossa nova serieus gaan spelen, dan is een nylonsnarige gitaar wel de logische keuze.